Arkadiusz Sikora, Przemysław Wylegała, Dawid Cząstkiewicz, Paweł Czechowski, Grzegorz Lorek, Sebastian Menderski, Tomasz Bajdak, Łukasz Ławicki
Ornis Polonica 2026, 67: 1-21
https://doi.org/10.12657/ornis.2026.1.1
Abstrakt: W północnej i zachodniej Polsce (37% powierzchni kraju) gniazdowanie gawronów Corvus frugilegus odnotowano na 166 stanowiskach w 325 koloniach lęgowych skupiających łącznie 26 318 zajętych gniazd (zagęszczenie 22,4 gn./100 km²). W roku 2025 w Wielkopolsce stwierdzono 13 481 gn. (zag. 37,6/100 km²) w 138 koloniach lęgowych, na Ziemi Lubuskiej 536 gn. (4,7/100 km²) skupionych w 8 koloniach, na Pomorzu 3 811 gn. (8,3/100 km²) w 78 koloniach oraz w roku 2023 na Warmii i Mazurach 8 490 gn. (36,0/100 km²) w 101 koloniach. Gawron był rozmieszczony nierównomiernie – najpowszechniej występował w Wielkopolsce i na Warmii i Mazurach, w znacznym rozproszeniu na Pomorzu i punktowo na Ziemi Lubskiej. Najliczniej gniazdował w miastach (80,1% gniazd), we wsiach odnotowano 16,6% gniazd, a 3,3% na wyspach zbiorników wodnych. Na Ziemi Lubuskiej gawron gniazdował tylko w miastach, na Pomorzu w miastach występowało 91,0%, w Wielkopolsce 86,7%, a na Warmii i Mazurach 63,5% całej regionalnej populacji lęgowej. Na całym badanym terenie większość populacji miejskiej (68,5% gn.) odnotowano w małych miastach (do 20 tys. mieszkańców). Gawron najliczniej gnieździł się w parkach i w rozproszonych zadrzewieniach (łącznie 84,0% kolonii i 83,4% gn.). Najwięcej gniazd gawrony budowały na klonach Acer sp. (23,9%), jesionach Fraxinus sp. (15,8%), lipach Tilia sp. (9,8%) i dębach Quercus sp. (9,7%). Dominowały kolonie liczące do 50 gn. (59,7% kolonii), jednak 60,8% gniazd koncentrowało się w koloniach liczących 101–400 gn. W XXI w. na obszarze Polski północnej i zachodniej nastąpiły spadki liczebności gawrona, w tym w północnej Wielkopolsce o 42% (lata 2012–2025), na Ziemi Leszczyńskiej o 62% (2010–2025), na Ziemi Lubuskiej o 56% (2004–2025) i na Pomorzu o 46% (2012–2025). W ostatnich dwóch dekadach na Warmii i Mazurach odnotowano podobny trend, jednak w latach 2017–2023 liczebność zmniejszyła się nieznacznie, z wyraźnym trendem spadkowym w koloniach wiejskich. Spadek liczebności tego zagrożonego wymarciem gatunku (kategoria VU – narażony), wynikający m.in. z antropopresji, wskazuje na konieczność bardziej restrykcyjnej ochrony gatunku i miejsc rozrodu krajowej populacji gawrona.
Słowa kluczowe: gatunek narażony, liczebność, Pomorze, Warmia i Mazury, Wielkopolska, zagęszczenie, Ziemia Lubuska
