Szymon Beuch, Przemysław Wylegała
Ornis Polonica 2026, 67: 22-42
https://doi.org/10.12657/ornis.2026.1.2
Abstrakt: W latach 2020–2025 dokonano inwentaryzacji wszystkich znanych stanowisk lęgowych czapli siwej Ardea cinerea w Polsce. Gniazdowanie gatunku stwierdzono łącznie na 236 stanowiskach (178–199 w sezonie). Największe rozpowszechnienie (w oparciu o siatkę powierzchni 10 × 10 km) wykazano w Polsce północnej i zachodniej, na Warmii i Mazurach – 15,8%, Wielkopolsce – 9,5% i Pomorzu – 8,1% oraz na Lubelszczyźnie – 8,4%. Najmniejsze rozpowszechnienie wykazano w Polsce środkowej (Kujawy – 1,6%, Ziemia Łódzka – 2,1%). Większość kolonii (73–74%) znajdowała się w pasie pobrzeży i pojezierzy, najmniej (6–7%) w górach, z najwyżej położonym stanowiskiem w Sudetach, na wysokości 580 m n.p.m. Krajową liczebność czapli siwej oceniono na 11 139–13 190 par. Najliczniej zasiedlone regiony to Pomorze (2 371–2 686 par), Warmia i Mazury (2 001–2 428) i Wielkopolska (1 803–2 067). Zagęszczenie par w Polsce wyniosło średnio 38,3 p/1 000 km2 (SD = 2,9). Trend krajowej liczebności czapli siwej w latach 2020–2025 wykazywał istotny statystycznie umiarkowany wzrost (λ = 1,0335, SE = 0,0073). Dominowały kolonie liczące 1–50 gniazd, stanowiące 61,3%. Najmniej stwierdzono dużych kolonii, liczących powyżej 200 gniazd (3,9%). Najliczniejsza kolonia w Helenowie (Wielkopolska) liczyła 318–393 gniazd. Średnia liczba zajętych gniazd w koloniach wynosiła 64,3 (SD = 61,6). Liczba ta zmniejszała się w gradiencie północ-południe. Najliczniejsze kolonie stwierdzano w pasie pobrzeży i pojezierzy (średnio 73,0 i 70,4 par) a mniej liczne w pasie wyżyn, nizin i gór (odpowiednio 60,0, 59,2 i 42,3 pary). Kolonie nadrzewne stanowiły 89,0% (N = 210) wszystkich czaplińców, pozostałe znajdowały się w łozowiskach (zaroślach wierzbowych Salix sp. – 5,1%, N = 12) oraz w zbiorowiskach szuwarowych (5,9%, N = 14). Większość gniazd stwierdzono na sosnach Pinus sp. (46,1%) i olchach Alnus sp. (16,6%). Wykazano wspólne gniazdowanie z kormoranem Phalacrocorax carbo (11,4% stanowisk), czaplą białą A. alba (7,6%), ślepowronem Nycticorax nycticorax (3,0%), gawronem Corvus frugilegus (0,8%) i czaplą nadobną Egretta garzetta (0,4%). Rezultaty wcześniejszych badań i prezentowane wyniki wskazują, że na przestrzeni ostatnich 50 lat nastąpił niewielki wzrost liczebności czapli siwej w Polsce, połączony z poszerzeniem zasięgu o południowe regiony kraju, włącznie z górami. Najbardziej dynamiczne wzrosty obserwowano w tym czasie w Polsce południowej, w pozostałych regionach populacja była stabilna, choć w niektórych regionach zanotowano krótkoterminowe wzrosty liczebności. W obszarach specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 gniazdowało 34–35% krajowej populacji gatunku.
Słowa kluczowe: czaplińce, kolonie lęgowe, liczebność, obszary Natura 2000, rozmieszczenie, zmiany liczebności
